Dede Korkut Hikayeleri

Site kullanıcılarının isteği üzerine eklenmiştir, iyi çalışmalar dileriz.

Dede Korkut hikâyeleri Oğuz Türkleri‘nin en bilinen epik destanlarındandır. Destanın 9. yüzyıla dayandığı varsayılsa da, Türk boylarının göçmen olmalarından dolayı tam olarak bir tarih belirlemek mümkün değildir. Dede Korkut Kitabındaki hikayeler tarih boyunca dilden dile, anlatıcıdan anlatıcıya aktarılan bir sözlü gelenek ürünüdür. Bu süreç içerisinde değişikliklere uğrayan hikayeler 16. yüzyılda yazıya geçirilmişlerdir.

Dede Korkut Hikayeleri
İrfan Tatlı


Dede Korkut kimdir?

Dede Korkut’un destanların ilk anlatıcısı olduğu tahmin edilmektedir. Hikayelerde veli bir kişi olarak ortaya çıkar. Oğuzlar önemli meseleleri ona danışırlar. Keramet sahibi olduğuna inanılır. Gelecekten haberler verdiği söylenir. Ozan ve kamdır. Kopuz çalıp, hikmetli sözler söyler. Kopuzuna da kendine duyulduğu gibi saygı duyulur. Oğuzname’de, Dede Korkut’un 295 yıl yaşadığı ve Hz. Muhammed’e elçi olarak gönderildiği anlatılmaktadır. Oğuz Han’a vezirlik yapmış olduğu da düşünülmektedir.

İsmin tarihi

Korkut kelimesinin “kork-” fiil kökünden türemiş olma ihtimalinin yanı sıra Arapça kökenli olup elçi manasına gelmesi de mümkündür. Her iki ihtimalde de ‘Korkut’ kelimesinin bir lakap, bir unvan olduğu görülmektedir. “Dede” kelimesinin ise ata manasında kullanıldığı tahmin edilmektedir. Fakat destanlarda daha çok halk arasında büyük hürmet ve kutsallık kazanmış halk bilgini anlamında kullanılmıştır.

Dede Korkut’un gerçek ismi, hayatı, yaşadığı çağ ve coğrafyayı kesin olarak aydınlatmak eldeki kaynaklar ve rivayet ile mümkün değildir. Destanlardan çıkarılabildiği kadarıyla ise Dede Korkut’un iki kişilik olarak ön plana çıkar:

1. Kutsal kişiliği
2. Bilge kişiliği

Başka kaynaklarda devlet adamı kişiliğinin de bulunduğu belirtilmektedir. Dede Korkut’un çok kişilikli olarak karşımıza çıkması farklı zaman, hatta farklı mekanda yaşamış benzer şahsiyetlerin destanlarda tek isim altında toplanmış olabileceğini düşündürse de bu kişiliklerin halkın eklentisi olma ihtimali de vardır.

Destanlar

Kitapta on iki tane destan vardır. Bu destanların her biri bir boy için söylenilmiştir. Bu destanlarda boyların hanlarının başından geçen olaylar, ad koyma, canavarlarla savaşma gibi bölümler yer almaktadır.

Dede Korkut Hikayeleri


Hikayelerin dili oldukça sadedir. 15-16. yüzyılda yazıya geçirildikleri halde arı bir Türkçe’ye sahiptir. Az miktarda Arapça kökenli kelime de vardır. Orhan Şaik Gökyay ve Muharrem Ergin’in Latin harfleri ile yayınladıkları kitaplar ilköğretim öğrencilerinin anlayabileceği kadar sade ve basit cümle yapısına sahiptir. Hikayeler çoğunlukla manzum ve ahenkli bir şekilde anlatılır. Manzumların bir kısmı kafiyeli olmasa da kulağa hoş gelen bir söyleyiş tarzı vardır. Kitapta yaklaşık 8.000 tane farklı sözcük ve deyim geçer. Cümleler kısa ve yalındır.

Dede Korkut Destanlarının Genel İç Yapısı

Dede Korkut destanları olağanüstü olayların yoğunluğundan sıyrılmış ve günlük, sade olaylar içeriklerine dahil olmuştur. Destan niteliğine tüm Oğuzlar’ı etkilemesiyle ulaşmıştır.

Hikayelerde dersler verilmiş, halk bilgilendirilmek istenmiştir. Destanlaşmış tarih olayları anlatılmıştır. Oğuzların dini inançları belirtilmiştir. Örneğin, Alplerin savaşa gitmeden önce arı suyla abdest aldığı ve iki rekat namaz kıldıkları belirtilmiştir. Halkın ekonomik durumu da anlatılmıştır. Oğuzların daha çok hayvancılıkla geçindiği neredeyse her hikayede görülmektedir. Yalnız, Oğuzlar’da üstünlük zenginlikle, mal ve mülkle olmamaktadır. Bunun için yiğitlik gerekmektedir. Erkek gençlerin isim alabilmesi için bir yiğitlik göstermesi gerekir. Yiğitlik gösteren delikanlıya Dede Korkut isim verir. Verdiği isimler genellikle delikanlının gösterdiği yiğitlikle alakalıdır. Mesala Boğaç Han’a ‘Boğaç’ ismi boğayı boğduğu için verilmiştir. Oğuzlar işlerini kendileri yapamazsa küçük düşerler. Üstünlüklerini kaybetmemek için yardım kabul etmezler. Kazan Han’ın hikayesinde de böyle olmuş, Kazan Han çobanı, yardımını engellemek için ağaca bağlamıştır.

Hikayelerde kadın da söz sahibidir ve hanlık edebilir. Kadın evlenirken güçlü, yiğit birini arar. Gerektiğinde de savaşır fakat onun savaşması erkeği küçük düşürür.

Destanlarda yoğunlukla ideal Oğuz Alp’inin nasıl olması gerektiği anlatılıyorsa da Alplerin başına gelen olaylardan herkese pay düşmektedir. Büyüklüğün ve güçlülüğün erdem ve hünere bağlı olduğu her fırsatta belirtilmektedir. Düşmana karşı savaşmak da yiğitliğin, büyüklüğün göstergesidir. Verilen dersler bu kadarla da kalmamaktadır. Bunların bir kısmı doğrudan devlete ve yöneticilere, bir kısmı da millete verilmek istenen derslerdir.

Korkut Ata (Dede Korkut)

http://www.kitapozetleri.kalemguzeli.net/
Devlete Verilen Öğütler

Destanlarda genel bir ilke şeklinde Oğuz birliğini devam ettirme fikri işlenmiştir. Bu birliği devam ettirebilmek için devlete ve devlet adamlarına;

* Ekonomik güce sahip olma,
* Hüner ve erdem sahibi olma,
* Buyruk olmanın gereği anlatılmıştır.

Alplere Verilen Öğütler

* Ok atmada ve yay çekmede hünerli olmak
* Düşman ile savaşta üstün gelmek
* Ülkesine sahip çıkmak
* Zengin ve eli açık olmak (Aç doyurmak, yoksul donatmak şeklinde geçen halka karşı merhametli ve cömert olmak)
* Soylu olmak ve soyunu küçük düşürmemek

Halka Verilen Öğütler

Destanlarda, halka Alpler kadar yer verilmese de çoban gibi kahramanlarla ve örnek Alplerle halka da bir takım dersler verilmiştir:

* Devlete sadık olmak ,
* Misafirperver olmak ,
* Dedikodu yapmamak ,
* Dürüst olmak ,
* Korkak olmamak ,
* Çocuğunu iyi yetiştirmek ,
* Üstüne düşen görevi yerine getirmek ,
* Eşine sadık olmak ,
* Ana babaya hürmet etmek …

Dede Korkut Hikayeleri
Hatem Türk


Dede Korkut Destanlarında Yer Alan Eski Türk Gelenekleri

* Ad Koyma: Oğuz Türklerinde bir gencin ad alabilmesi için bir yiğitlik göstermesi gerekiyordu. Bu yiğitliği gösterdikten sonra Dede Korkut’u çağırırlardı. Dede Korkut da dua edip gence yiğitliğiyle alakalı bir isim verirdi; “… Bunun adı boz aygırlı Bamsı Beyrek olsun, adını ben verdim yaşını Allah versin.”
* Toy etme (Toplantı yapıp karar verme): Oğuzlar mühim konularda karar vermek için toplantı yaparlardı; “Kudretli Oğuz beylerini hep çağırdılar evlerine getirdiler. Ağır misafirlik eylediler.”
* Düğün: Düğünler halen devam eden bir Türk geleneğidir. Düğünlerde ziyafet verilir şenlik yapılırdı.
* Kız İsteme: Kız babasından veya abisinden istenirdi. Kız istemeğe büyük ve saygın kişiler giderdi. Dede Korkut Deli Karçar’dan kız kardeşini Bamsı Beyrek’e şöyle istemiştir; “Tanrını buyruğu ile peygamberin kavli ile aydan arı, güneşten güzel kız kardeşin Banu Çiçek’i Bamsı Beyrek’e istmeğe gelmişim.”
* Başlık Alma: Kız vermeye karşılık kızın ailesi başlık isterlerdi. Kitapta kız kardeşini vermek istemediği için aşırı miktarda başlık isteyen Deli Karçar anlatılmıştır. Deli Karçar “Dede, kız kardeşim yoluna ben ne istersem verir misin?” der. Dede: “Verelim dedi, görelim ne istersin?” der. Deli Karçar: “Bin erkek deve getirin dişi deve görmemiş olsun, bin de aygır getirin ki hiç kısrakla çiftleşmemiş olsun, bin de koyun görmemiş koç getirin, bin de pire getirin bana dedi. Eğer bu dediğim şeyleri getirirseniz pek ala veririm”
* Sövüş Etme: Misafir için hayvan kesmedir. Oğuzlar bir misafir geldiği zaman onun için bir hayvan kesip ikram ederlerdi.
* Düş Yorma: Rüyalarında gördükleri garip durumları Dede Korkut’a yorumlatıp anlam çıkarırlardı.http://www.kitapozetleri.kalemguzeli.net/

Destanlardan günlük hayata

Destanlarda geçen bazı öğütler atasözü olarak Türkçe’ye girmiştir.

* Ecel vakti ermeyince can çıkmaz.
* Çıkan can geri gelmez.
* Yığılı malın mülkün olsa da nasibinden fazlasını yiyemezsin.
* Kara eşek başına gem vursan katır olmaz, hizmetçiye elbise giydirsen hanım olmaz.

Dede Korkut Hikayeleri
Dr. Pervin Ergun

Destanlar

Dresden yazması kısa bir giriş ve 12 öyküden oluşur. Öyküler sırasıyla:

1. Dirse Han Oğlu Boğaç Han
2. Salur Kazan’ın Evi Yağmalanması
3. Kam Büre Bey Oğlu Bamsı Beyrek
4. Kazan Bey Oğlu Uruz’un Tutsak Olması
5. Duha Koca Oğlu Deli Dumrul
6. Kanlı Koca Oğlu Kanturalı
7. Kazılık Koca Oğlu Yegenek
8. Basat’ın Tepegöz’ü Öldürmesi
9. Begin Oğlu Emren
10. Uşun Koca Oğlu Segrek
11. Salur Kazanın Tutsak Olup Oğlu Uruz’un Çıkarması
12. İç Oğuz’a Taş Oğuz Asi Olup Beyrek Öldüğü

kaynak: Vikipedi


Yazının Devamını Oku »


Yorumlar

22 Yorum to “Dede Korkut Hikayeleri”

  1. İlköğretim için 100 temel eser » 100 Temel Eser (İlköğretim), Haberler on 21 Oca 2008 13:12

    [...] tarafından açıklanan, ilköğretim öğrencileri için 100 temel eser ve yazarları: 1. Dede Korkut Hikayeleri (İlköğretim İçin Uyarlama) 2. Mevlana’nın Mesnevisinden Seçme Hikayeler (İlköğretim Çocukları İçin Seçme [...]

  2. gül on 09 Şub 2008 14:42

    bu kıtap coook hosuma gıttı okumayanlar ıcın ıse bır an once okusunlar

  3. yaren on 11 Şub 2008 16:27

    bencede çok güsel ama ben salak gibi ödev diye hepsini okudum
    sade 4 tane okuyup özetliycek mişiz

  4. tuba on 19 Şub 2008 20:27

    valla ne diyim çok işime yaradı. kitap okuma yarışması vardı, kar yağıyor, okullar tatildi . napim yanee iyi ki varsınız :D

  5. su ve müjde on 08 Mar 2008 16:23

    biz ve diğer arkadaşlarımız çok beğendik

  6. BÜŞRA on 13 Mar 2008 16:40

    çok güzel zaten kitap okuma yarışmasına katılmıştım bu benm için harika oldu çok teşekkür ederüm!!!!!!!!!

    by

  7. melisa on 16 Mar 2008 17:27

    muhteşem bidaha bu siteyi açop hikayemizi yazacağır

  8. ALİMERT ŞAFAK on 17 Mar 2008 18:21

    dede korkut hikayesini okutum cok guzel dede korkut hikayesi cok isiime yaradı ve arkadaslarda begendi ve ben suan özetini cıkarıyorum:d

  9. (alimert)dursunbey) on 17 Mar 2008 18:24

    ilk baslarda hosuma gitmedi ve daha sonra oo hıkayeyi sevdım herkese tavsiye ederim cok guzel kıtap

  10. Ahmet on 17 Mar 2008 23:28

    Arkadaşlar bir sorum olacak. Dede Korkut Hikayeleri’nin dili ile ilgili.D.Korkut Hikayeleri hangi lehçe ile yazılmış? Oğuz mu, Hakaniye mi?

  11. ünzile on 10 Nis 2008 17:44

    Ben çok beğendim dede korkut hikayelerini ençokta son bolumu harıkaydı İyikide okumusum bu kıtabı

  12. nil su on 16 Nis 2008 20:34

    ben hiç okumadım ama çok güzel olduğuna inanıyorum..zaten bende o güzel kitabtan alacam

  13. aykut on 18 Nis 2008 08:05

    cok güzel arkadaslar sizde okuyun

  14. aykut on 18 Nis 2008 08:07

    cok güzel arkadaslar sizde okuyun coooooook güzel

  15. kursat on 06 May 2008 18:19

    cok gusel

  16. defne on 25 May 2008 18:46

    gerçekten çok güzel arkadaşlar tavsiye ederim lütfen okuyun

  17. şilan on 05 Eki 2008 18:44

    ben dede korkut hikayelerini çok sevdim her çocuğa tavsiye ederim.

  18. nazan on 16 Eki 2008 19:42

    BN BU ÖZETLERE BAYILDIM ÇOK HOŞUMA GİTTİ HER İSTEDİĞİM KİTAP ÖZETİ WAR BU SİTEYE ÇOK TEŞEKKÜRLER

  19. £lif on 27 Eki 2008 19:26

    güzel ödevime yardımcı olduuu

  20. melike on 11 Eki 2010 21:04

    dede korkuru severim ve hikayelerini hep duymuşumdur ve halada okuyorum.

  21. bahar on 01 Kas 2010 20:17

    lütfen dede korkut hikayesini özetini yazarmısınız çok lazım da bana lütfeeeeeen

  22. berfin on 01 Ara 2011 14:41

    hepsi birbirinden güzel

Yorum yapın.